Ze względów wystawienniczych wskazane jest korzystanie z możliwie wysokich poziomów natężenia oświetlenia. Jest to niestety sprzeczne z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa cennym obiektom przed niszczącym działaniem promieniowania świetlnego.

Natężenie oświetlenia

Natężenie oświetlenia, jest to wyrażana w luxach jednostka charakteryzująca jasność oświetlanej powierzchni.

Istnieją nieoficjalne normy uznawane przez wiele światowych muzeów, jako standard natężenia oświetlenia. Obiekty zostały w nich podzielone na trzy grupy:

  • Obiekty mało wrażliwe (m.in. metal, kamień, ceramika, szkło):
    • Natężenie światła: 300-500lux
    • Czas ekspozycji: bez ograniczeń
  • Obiekty średnio wrażliwe (m.in. farby olejne, tempera, laka, kości):
    • Natężenie światła: 150-300lux
    • Czas ekspozycji: 3000 godz./rok
  • Obiekty bardzo wrażliwe (m.in. farby wodne, papier, tkaniny):
    • Natężenie światła:
    • Czas ekspozycji: 1000 godz./rok

Dobór natężenia oświetlenia w odniesieniu do obiektów wrażliwych odbywa się zazwyczaj po konsultacji z konserwatorem zabytków. W przypadku, gdy korzysta się ze źródeł światła emitujących promieniowanie UV i nie korzysta się z filtrów UV, zaleca się zmniejszenie natężenia oświetlenia.

Dysponujemy sprzętem pozwalającym mierzyć natężenie oświetlenia w gablotach, a układ elektroniczny, w który wyposażona jest gablota zapewnia regulację źródło światła zgodnie z wymaganiami konserwatorskimi.

Temperatura barwowa

Jest to obiektywna miara wrażenia barwy danego światła i wyraża się ją w Kelwinach [K]. Im większa wartość tym barwa światła zimniejsza. Zgodnie z PN-EN-12464-1: 2012 przyjmuje się, że:

  • Poniżej 3300 K – barwa ciepła
  • Od 3300 K do 5300 K – barwa neutralna
  • Powyżej 5300K – barwa chłodna

Temperatura barowa powinna być dopasowana do charakteru wystawy i prezentowanych eksponatów.

Współczynnik CRI

(Colour Rendering Index) informuje o wierności wyglądu barw przedmiotu w odniesieniu do ich wyglądu przy świetle wzorcowym. Wyrażony jest liczbami w przedziale 0 do 100. Im wyższa wartość tym barwy oświetlonych przedmiotów są lepiej oddawane i wyglądają bardziej naturalnie. Do zastosowań muzealnych zalecane jest stosowanie źródeł światła o współczynniki CRI >90.

Wpływ oświetlenia na bezpieczeństwo i trwałość eksponatów:

Podczas opracowywanie koncepcji oświetlenia muzealnego bardzo istotne są zagadnienia konserwatorskie.

Zarówno promieniowanie widzialne jak i niewidzialne (UV, IR) działają niszcząco na prezentowane eksponaty, zależy to przede wszystkim od:

  • czasu oświetlania obiektu
  • natężenia źródła światła
  • ilości promieniowania UV i IR
  • wrażliwości obiektów na światło
  • klimatu wokół eksponatu (wilgotność, temperatura, zanieczyszczenia)

Uszkodzenia eksponatów spowodowane oświetleniem takie jak żółknięcie papieru, zmiana barw, kruszenie i pękanie to przede wszystkim procesy fotochemiczne, co za tym idzie nieodwracalne!

Najbardziej szkodliwym dla eksponatów, bo niosącym największą energię jest promieniowanie nadfioletowe UV o długości fali poniżej 380nm, równie szkodliwe, mimo że z mniejsza energią jest promieniowanie podczerwone IR powyżej 780nm mogące powodować zwiększanie temperatury. Zarówno UV jak IR są pasmami niewidzialnymi dla człowieka, stąd należy dążyć do ich eliminacji. Zastosowanie nowoczesnego oświetlenia LED oraz szkła laminowanego z folią zapewniająca ochronę przed UV praktycznie eliminuje ten problem.

Aby zmniejszyć szkodliwe działanie oświetlenia na eksponaty należy:

  • ograniczać czas wystawienia przedmiotów na oświetlenie
  • unikać zbyt wysokiego natężenia światła, szczególnie przy obiektach wrażliwych
  • stosować źródła światła o jak najniższej emisji UV i IR (np. LED)
  • w gablotach stosować szkło z filtrami UV (szkło laminowane)
2093